Deze recensie bevat spoilers!

Inception zet alles op zijn kop. Christopher Nolan weeft een ingenieus web rond dromen, realiteit, fantasy, herinneringen en trauma’s. Hij smeedt science fiction, psychologische thriller en ‘heist movie’ samen tot een verbluffende en geniale constructie die uiteindelijk als een Inception op ons werkt.  
 
Dom Cobb (Leonardo DiCaprio) beschikt over een bijzondere gave. Als ‘extractor’ kan hij doordringen in de dromen van andere mensen en daar waardevolle informatie ‘stelen’. In de droomfase zijn mensen kwetsbaar en Dom maakt daar dankbaar gebruik van om met zijn team voor veel geld belangrijke informatie los te weken. Dom is de beste extractor en werkt doorgaans samen met planner Arthur (Joseph Gordon-Levitt), kameleon Eames (Tom Hardy) en anesthesie expert Yusuf (Dileep Rao). Hoewel Dom professioneel hoog spel speelt en de zaken aardig onder controle heeft, schort het eraan als het om zijn privéleven gaat. Hij is zijn vrouw Mal (Marion Cotillard) verloren en leeft gescheiden van zijn twee kinderen omdat hij Amerika niet meer in kan. Het probleem is dat Dom wordt achtervolgd door de herinneringen aan Mal en zij voortdurend opduikt in zijn onderbewustzijn . En daarmee ook in de opdrachten die Dom uitvoert. Zo gooit ze roet in het eten wanneer Dom bezig is met een opdracht om de Japanse magnaat Saito (Ken Watanabe) informatie te ontfutselen. Tot Doms verbazing is uiteindelijk Saito zelf de opdrachtgever die de vaardigheden van Dom aan een test wil onderwerpen om zelf te controleren voor een nog veel complexere opdracht. Cobb en zijn team krijgen opdracht tot een vrijwel onmogelijke ‘inception’. Saito wil dat Dom de geest van Robert Fischer Jr. (Cillian Murphy) binnendringt. Fisher staat op het punt het miljardenbedrijf van zijn vader over te nemen. Er is Saito veel aan gelegen dat het bedrijf verdwijnt en wil via Dom een gedachte in het onderbewustzijn van Fisher plaatsen dat tot ontmanteling van het bedrijf zal leiden. Dom begint aan een bijzonder complexe operatie waarbij hij in verschillende droomfases en lagen zal moeten opereren. Het is alleen de vraag of Dom zelf stabiel genoeg is om de opdracht tot een goede einde te brengen.

Waas van mysterie

Inception werd in de aanloop naar de première omgeven door een waas van mysterie. Christopher Nolan weigerde op de inhoud in te gaan en de verbluffende beelden die zich in de trailer aan ons openbaarden waren een smaakmaker die nog een schepje bovenop het mysterie deed. Na de monsterhit The Dark Knight had Nolan de lat hoog gelegd en Inception wordt hoe dan ook afgemeten aan dat succes. Nolan zette ondertussen ongestoord en onverstoorbaar zijn weg voort. Aan het einde van de weg verrijst wederom een titaan van ongekende magnitude die het medium film naar de hogere regionen van perfectie tilt.  Na het zien van de film zijn twee dingen duidelijk. 1- Inception schreeuwt om een tweede zitting om het werkelijk geniale scenario verder te doorgronden. 2 – Inception bespreken kan helaas niet zonder spoilers. Heb je de film nog niet gezien lees hieronder dan niet verder.

Poe

Toen Edgar Allan Poe in 1849 zijn gedicht "A Dream Within a Dream" publiceerde kon hij niet weten hoe dicht de 24 regels bij de plot van het scenario van Inception zouden staan. In het gedicht vraagt Poe zich af hoe een mens onderscheid kan maken tussen werkelijkheid en fantasie. De vraag "Is all that we see or seem but a dream within a dream?" vormt de rode draad voor Nolan’s geniaal geconstrueerde Inception. Zeker wanneer we de achtergronden van het gedicht van Poe ook nog eens over de situatie van Dom Cobb leggen. Met "A Dream Within a Dream" spiegelde Poe zijn eigen leven en richtte zijn aandacht op de verwarring die zich meester maakte van zijn leven toen alle belangrijke dingen van het leven voor zijn ogen verdwenen zonder dat hij daar enige invloed op kon uitoefenen. Hij stelt zich uiteindelijk dan ook de vraag of niet alles gewoon een droom is?

Doolhof van de geest

Nolan smeedt met Inception op bijzonder knappe wijze een intelligent gemaakte psychologische thriller en big budget blockbuster samen tot een unieke bioscoopervaring zonder dat hij moet vervallen tot het alom gehypte 3D. Inception overstijgt iedere verwachting. Hij geeft een nieuwe invulling aan het verhaal met een twist. De twist is hier geen goedkope gimmick om de toeschouwer op het verkeerde been te zetten maar een integraal aspect van de hele plot. De hele plot is een twist waarin realiteiten door elkaar lopen en elkaar beïnvloeden waarbij droomwereld en werkelijkheid onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. De meest gewaagde stap hierin is dat Nolan bij aanvang geen werkelijke poging doet om uit te leggen wat er nu precies speelt. Hij opent met een compleet enigma dat meer weg heeft van een cinematografische LSD trip dan een steekhoudend scenario. Nolan komt ermee weg omdat hij vanaf de eerste seconde met de dreigende aanzwellende soundtrack van Hans Zimmer intrigeert. Wat is hier in hemelsnaam aan de hand? Antwoorden volgen pas veel later. De introductie van het karakter Ariadne (Ellen Page) geeft Nolan die ruimte. Dat Ariadne in de Griekse mythologie degene was die held Theseus hielp bij zijn ontsnapping uit het labyrint is een evidente verwijzing. Cobb laat haar niet voor niets bij hun eerste kennismaking doolhoven tekenen. Nolan geeft uiteraard niet alles prijs en laat Inception het doolhof zijn waaruit we zelf onze uitweg moeten vinden. En dat kan betekenen dat je de film vaker moet zien.

Narratieve constructie

Naast de indrukwekkende visuele effecten die volledig in dienst van het verhaal staan pakt Nolan uit met een complexe narratieve constructie die we van een film in deze orde van grootte niet zouden verwachten. Inception is daarmee misschien wel de geboorte van de intelligente blockbuster, wat voorheen een contradictio in terminis leek. Het spel met de narratieve structuur speelde Nolan ook al in Memento uit 2001. Inception begeeft zich op een aanmerkelijk hoger plan van waarneming en het ontvouwen van een plot doordat Nolan zijn verhaal situeert in meerdere (droom) realiteiten. Daarbij opgemerkt dat Nolan niet vervalt tot pretentieus scenariogegoochel om het publiek goedkoop alle kanten op te sturen. Hij genereert met deze realiteit sprongen een ongekende spanning die samengaan met de opdracht tot het volbrengen van de gevaarlijke opdracht.
Inception is evenzo goed een psychologische thriller als een onvervalste ‘heist Movie’ en een science fiction film, waarbij Nolan er ook nog eens in slaagt om een reeks pittige actiescènes onder te brengen die de mond doen openvallen. De trein die plotsklaps door de straten dendert zal niemand snel vergeten en de slotconfrontatie in de sneeuw zet James Bond in de hoek. 

Nolan heeft voor en achter de camera op safe gespeeld. DP Wally Pfister, die voor The dark Knight een waar camerahoogstandje leverde, overtreft zichzelf. Componist Hans Zimmer levert een van de beste soundtracks  in jaren af, hoewel de composities op enige momenten qua stijl, aanpak en motieven nogal dicht tegen zijn score van The Dark Knight (geschreven samen met James Newton Howard) liggen.

Voor de camera is het werkelijk smullen. Nolan presenteert een acteerensemble van hoge kwaliteit met veteranen Michael Caine en Tom Berenger en een jongere garde toptalent met Ellen Page, Marion Cotillard, Joseph Gordon-Levitt, Tom Hardy, Cillian Murphy en Ken Watanabe. En uiteraard Leonardo DiCaprio. Het enige wat hem hier misschien een beetje tegenzit is dat zijn karakter in Inception inhoudelijk aardig wat raakvlakken heeft met zijn karakter in het recente Shutter Island.

Droom of niet?

Maar hoe zit het nu in elkaar? Er zijn meerdere lezingen mogelijk. De meest ‘eenvoudige’ is dat alles in Inception een droom is. Dromen in dromen, waarbij alles wat we zien slechts projecties zijn van het onderbewuste van Dom Cobb. Er zijn aanwijzingen, zoals het moment waarin Miles (Michael Caine) tegen Cobb zegt dat hij terug moet keren naar de realiteit en wakker moet worden. Wanneer we daarbij naar enige scènes kijken dan tonen die ook elementen die de behoren tot beelden en de logica die we tot het rijk der dromen rekenen. Zoals het moment wanneer Cobb in Afrika bij een achtervolging tussen de twee muren komt te zitten die zich lijken te sluiten. De scènes die in de film worden neergezet als realiteit en niet als droom bevatten desalniettemin zonderlinge wendingen en causale verbanden die niet getuigen van realiteit. Die momenten geven we hier niet weg, ga ze zelf maar eens opsporen.
Een oplettend oog zal wel onderkennen dat alles een droom is en dat de getraumatiseerde Cobb zijn eigen droomwerkelijkheid heeft gecreëerd, waarbij je dan weer vraagtekens kunt zetten bij de scènes waarin we Dom niet zien. Dat Nolan zelf in een interview met het blad Film Comment zei dat er sterke overeenkomsten zitten tussen wat het team in de film doet en wat een filmcrew in werkelijkheid doet is een teken aan de wand. Tel daarbij de opmerking van Leonardo DiCaprio die Inception vergeleek met 8 ½ van Fellini en de illusie is compleet. In 8 ½  trekt de getroebleerde regisseur Guido Anselmi zich immers, om zijn problemen rond een nieuwe film te boven te komen, terug in een wereld van dromen, fantasieën en herinneringen. Cobb is de regisseur van zijn eigen droomwerkelijkheid, die bestaat uit herinneringen, trauma’s, obsessies en fantasieën. Terugkerende elementen vormen daarin de liefde van zijn leven, Mal, en zijn twee kinderen.   

Het meest geniale aan Inception is dat Nolan er werkelijk in slaagt een nieuw idee in ons hoofd te nestelen. We breken ons hoofd over de plot en constateren dat we echt een unieke en verfrissende bioscoopervaring hebben gehad die voor meerdere uitleg vatbaar is. Ware Inception. Een meesterwerk is geboren en dat is geen droom….

Constant Hoogenbosch
©Movie Machine 2010