Sherlock Holmes is onsterfelijk. De legendarische creatie van Sir Arthur Conan Doyle kwam al in vele films en Tv producties tot leven, van bloedserieuze adaptaties tot pittige Hammer thrillers en van droge Tv producties tot hilarische komedies. Maar ze hadden allen één gemene deler: het karakter van Sherlock Homes bleef intact.
Sherlock Holmes (Robert Downey jr.) en zijn trouwe metgezel Dr. Watson (Jude Law) komen op het spoor van de mysterieuze Lord Blackwood (Mark Strong). Deze heer van stand wordt ervan verdacht verantwoordelijk te zijn voor de bijzonder gruwelijke rituele moorden op een reeks vrouwen. Holmes en Watson weten Blackwood inderdaad te pakken te krijgen en na een doodsvonnis lijkt de zaak snel tot een einde te komen. Maar dat is niet het geval. Net voor de voltrekking van het vonnis laat Blackwood weten dat de dood slechts het begin is. Maar waarvan? Daar komen Holmes en Watson achter wanneer blijkt dat Blackwood op wonderbaarlijke wijze uit zijn graf lijkt te zijn opgestaan en niet bijster goede plannen heeft volk en vaderland. Alsof het nog niet genoeg is krijgt Holmes heel wat te stellen met de mooie Irene Adler (Rachel McAdams), die Holmes al verschillende keren te slim af was en ook nu weer goed is voor een paar verrassingen.
Guy Ritchie’s Sherlock Holmes kan niet anders dan een wig drijven in cultureel en literair erfgoed. Holmes puristen die zich jaren lieten boeien door het oer-Britse, altijd correcte, sluwe en hyperintelligente heerschap, komen met Ritchie’s visie van een koude kermis thuis. Een zéér koude kermis zelfs. Schrijver Sir Arthur Conan Doyle draait zich om in zijn graf. Holmes, die de mysterieuze zaken vooral oplost door zijn sluwe en scherpzinnige geest, is vervallen tot een dertien in een dozijn actieheld. De vraag is waarom Guy Ritchie überhaupt een film heeft gemaakt rond Sherlock Holmes en niet gewoon een eigen held leven in heeft geblazen. Wat heeft het voor zin een naam te handhaven wanneer je zover van het originele karakter afwijkt. James Bond wordt toch ook geen zwarte Afrikaanse jager op groot wild en Maigret toch ook geen Chinese handelaar in opium? Holmes is Holmes niet meer. Ritchie gooit de bewezen magie van een ijzersterk karakter overboord en met de naam en partner Dr. Watson houden de overeenkomsten op. Ritchie neemt elementen uit de originele verhalen en vergroot deze buitensporig. Holmes was inderdaad een begenadigd bokser of pugilist, zoals het zo mooi heet, maar geen Rocky Balboa. Irene Adler, vertolkt door Rachel McAdams, komt in enige romans voor maar blijft vooral aan de zijlijn omdat zij in het universum van Holmes slechts een marginale positie inneemt. Downey is in niets te vergelijken met de waardige vertolkingen van Basil Rathbone en Jeremy Brett, die op Tv hoog scoorde onder de fans. Zelfs afwijkende invullingen als de pseudo Indiana Jones Young Sherlock Holmes (1985) en het grappige Without a clue (1988) vallen in het niet bij de grove verbastering van Ritchie, die meer lijkt op een spinoff van The League of extraordinary gentlemen (2003).
Ondanks een andere setting en tijd doet Ritchie niets anders dan het grapje van Lock, stock and two smoking barrels, Snatch en RocknRolla herhalen. Dat de film in het Londen van 1891 gesitueerd is speelt geen enkele rol. Historische feiten worden met voeten getreden, het ene anachronisme na het andere openbaart zich en Ritchie plakt alles aan elkaar door peperduur computergegoochel. Downey heeft zichtbaar plezier en zet een heerlijke rol neer maar ook hij kan de film niet redden. Het scenario van Michael Robert Johnson, Anthony Peckham en Simon Kinberg is een chaotisch rommeltje dat zich niet bezighoudt met de scherpzinnige onderzoeksmethoden van Holmes, die minutieus iedere aanwijzing onderzoekt, toetst en zo tot een waterdichte oplossing van de zaak komt. Nee, deze Holmes ramt zich een weg door een gekunsteld avontuur vol explosies, cartooneske schurken en krijgt en passant een hint die naar de oplossing kan leiden voordat hij terechtkomt in een onvervalste Hollywood climax vol kunst en vliegwerk.
De belangrijkste en enige troefkaart heeft Ritchie in handen met de casting. Downey, Law en de altijd voortreffelijke Eddie Marsan zetten hun beste beentje voor. Mark Strong, die ook in Ritchie’s Revolver (2005) en RocknRolla (2008) zat, is heerlijk op dreef als schurk Lord Blackwood. De enige die mager uit de verf komt is Rachel McAdams. Irene is weinig meer dan de obligate Hollywood love interest, alleen aanwezig ter versiering en vermaak, een soort van scenarioprostituee die je kunt misbruiken en inzetten waar nodig.
Voor Sherlock Holmes puristen is de film van Ritchie verboden gebied dat alleen op eigen risico betreden mag worden. Neem je het niet zo nauw met literair erfgoed, ben je totaal verstoken van iedere kritische houding en accepteer je de dik aangezette uitingen van de Hollywood droomfabriek in de lijn van Pirates of the Caribbean, dan is Sherlock Holmes een aardig tijdverdrijf dat je in deze winterse dagen weer twee uur van de straat houdt.
