De overheid en belangenverenigingen proberen al jaren het pesten op scholen de kop in te drukken. Tv spotjes en posters moeten leerlingen doen beseffen dat pesten, kleineren, vernederen en in ernstiger gevallen zelfs mishandeling diepe sporen na kunnen laten bij de slachtoffers. In de meest extreme gevallen kan het zelfs tot tragische en onomkeerbare wanhoopsdaden leiden. Dat is voor Ilmar Raag de inzet voor een uit de werkelijkheid gegrepen angstaanjagende schets van twee tot het uiterste getergde tieners.

De verlegen Joosep (Pärt Uusberg) is het buitenbeentje van de klas. Hij wordt voortdurend gepest, gekleineerd en zelfs vernederd. Van zijn ouders hoeft hij ook niet veel steun te verwachten en inmiddels hij zich neergelegd bij zijn slachtofferrol. Als Joosep weer eens het doelwit is van een misselijke grap onder aanvoering van Lauri (Anders Pedaja) is het Kaspar (Vallo Kirs) die onverwacht voor hem opkomt. Lauri en zijn kameraden maken Kaspar heel snel duidelijk dat hij zich niet in moet laten met Joosep anders volgt hem hetzelfde lot. Maar Kaspar kan niet langer aanzien hoe Joosep in steeds erger mate vernederd wordt. Terwijl de relatie tussen Kaspar en de mooie Thea (Paula Solvak) onder druk komt te staan nemen de pesterijen tegen Joosep in alle hevigheid toe en moet nu ook Kaspar het ontgelden. Om te voorkomen dat de situatie helemaal uit de hand loopt wil Joosep niet dat Kaspar hem nog langer in bescherming neemt. Maar Kaspar kan het met zijn eergevoel niet rijmen op te geven. Wanneer Kaspar en Joosep in een bijzonder lafhartige val worden gelokt en voor het oog van hun klasgenoten ernstig worden vernederd is de maat vol. De twee besluiten tot een wanhoopsdaad die voor eens en voor altijd een einde moet maken aan de pesterijen en vooral de pestkoppen zelf.

Internationaal kan het voor enige verwarring zorgen dat het Franse Entre les murs en Klass allebei uitgebracht worden als The Class, vooral ook omdat beide films zich afspelen op een school. Inhoudelijk lopen beide films sterk uiteen en komt Klass meer op het pad van Gus van Sants eerdere Elephant uit 2003. En toch zijn er belangrijke verschillen. Gus van Sant koos voor gekunstelde perspectiefwisselingen van de betrokken karakters, maakte de daders van de schietpartij op de school niet tot centrale inzet van de film en presenteerde hen al van meet af aan als twee uitzonderlijke buitenbeentjes met onfrisse ideeën. Ilmar Raag onthoudt zich van enige kunstgreep en blijft met beide benen in de werkelijkheid staan. Joosep en Kaspar zijn doodgewone tieners zoals we ze iedere dag zien en het feit dat Raag hen tot een punt van de wanhoopsdaad brengt maakt de film des te angstaanjagender. Het punt dat Raag maakt is dat ieder mens, hoe vredelievend ook, een onontkoombaar breekpunt heeft. Joosep en Kaspar kijken geen horrorfilms, luisteren geen ‘verderfelijke’ muziek en geven zich niet over aan wilde ideeën uit sektarische subculturen.

Ilmar Raag werkt naar een duidelijke climax zonder veel zijwegen en erg verrassend is het allemaal niet. Dat is ook niet zijn bedoeling. Raag toont op onverbloemde wijze de mechanismen binnen een klas, de leerlingen, de docenten en de uiteindelijke gevolgen van een tergende reeks vernederingen. Die vernederingen van Joosep en Kaspar laten het gevoel van de toeschouwer spreken. Deze zal zich meer dan eens opwinden over het vreselijke gedrag van de leerlingen tot het punt dat duidelijk wordt dat er flink afgerekend moet worden met Lauri en zijn trawanten. En het is dat punt dat cruciaal is. Het is immers een eerste stap op weg naar de emoties die Joosep en Kaspar tot hun uiteindelijke daad brengen. Zonder tot een glorificatie van het geweld te komen maakt Raag het aannemelijk en verklaarbaar. En dat is best beangstigend.

Constant Hoogenbosch
©Movie Machine 2009