Het geslacht Makhmalbaf is niet meer weg te denken uit de wereldcinema. Na haar vader Mohsen Makhmalbaf en oudere zus Samira Makhmalbaf zet Hana het familiebedrijf voort. Ze leverde haar eerste korte film af toen ze acht jaar oud was en in 2004 debuteerde ze met de documentaire Joy of madness, waarin ze een kijkje nam achter de schermen van de opnames van de film At five in the afternoon van zus Samira. Anno 2008 presenteert de inmiddels 20-jarige Hana haar speelfilmdebuut met Buddha collapsed out of shame.
 
Eens stonden er in de Afghaanse Bamiyan vallei, waar de kleine Bakhtay woont, fiere Boeddhabeelden. Nu liggen er alleen nog brokstukken. De taliban besloot in 2001 tot een radicale vernietiging van de beelden en vaagde met explosieven een stuk eeuwenoude historie van de aardbodem. De zesjarige Bakhtay woont op de plaats waar eens de beelden stonden en groeit op in diepe armoede. Ze wil dolgraag naar school maar haar moeder is verre van een stimulans en er is geen geld om een schrift en een pen te kopen. Ook in de buurt stuit Bakhtay op tegenstand van de kinderen maar ze blijft onverzettelijk. Als er geen geld is voor een pen en een schrift besluit Bakhtay op een andere manier aan haar schoolbenodigdheden te komen. De lokale markt biedt mogelijk uitkomst.

Evenals als haar vader Mohsen Makhmalbaf (Kandahar), haar moeder Marzieh Meshkini Makhmalbaf (Stray dogs) en zus Samira Makhmalbaf (At five in the afternoon) koos Hana Afghanistan als setting voor haar werk. Hana nam daar ook haar documentaire Joy of madness op en keert terug naar het verscheurde land voor Buddha collapsed out of shame. Ze wist hand te leggen op archiefbeelden waarop te zien is hoe de taliban de oeroude Boeddha beelden met de grond gelijk maakt. De beelden zijn onwerkelijk, bijna surrealistisch en dragen bij aan de soms sprookjesachtige toon die het kleine, onschuldige meisje als een soort Roodkapje omgeeft. Waar Roodkapje werd bedreigd door de wolf wordt Bakhtay bedreigd door de talibanwolf, die haar als aanstaande vrouw degradeert op de sociaal-maatschappelijke ladder. Les volgen op een school vol jongens zit er dan ook niet in. En het zijn juist deze jongens die haar dat als een soort van mini taliban op pijnlijke manier duidelijk maken wanneer ze haar dreigen te stenigen, haar fysiek bejegenen, vernederen en haar zelfs confronteren met een voor haar gegraven graf. Erg lief gaat het er in dit soms wrange drama dan ook niet aan toe. Bakhtay is speelbal in een wereld die ze (nog) niet begrijpt en wordt overal geconfronteerd met vernedering. Het zal ook zeker niet makkelijk zijn geweest voor de kleine Nikbakht Noruz, die als niet-professionele jeugdige actrice geconfronteerd wordt met zo’n beetje alle vijandigheid van de wereld. En dat ze het niet makkelijk heeft is haar acteren aan te zien.

De poëtische titel Buddha collapsed out of shame staat haaks op het hartverscheurende drama dat er achter schuilgaat. Het relaas dat Hana Makhmalbaf schetst is helaas keiharde realiteit en het is meer dan pijnlijk om te moeten zien dat het vreselijke lot van de kleine Bakhtay door niets anders is voorbestemd dan het feit dat ze een vrouw is en er voor de rest van haar leven niets anders weggelegd is dan een slaafse rol in onderdanigheid.

Constant Hoogenbosch
©Movie Machine 2009