Film blijkt een goed middel voor de verwerking van het Duitse nationale trauma van de Tweede Wereldoorlog. Na Der Untergang, Sophie Scholl en binnenkort Anonyma sluit Die Welle aan in een bewustwordingsslag die breekt met de taboes uit het recente verleden. 

Rainer Wenger is een tegendraadse docent aan een Duits Gymnasium die bij zijn collega´s als nogal onconventioneel te boek staat. Als hij voor een speciale studieweek het onderwerp heerschappij krijgt besluit hij zijn leerlingen de essentie van dictatuur en alleenheerschappij bij te brengen door een praktisch experiment. Met ogenschijnlijk onschuldige middelen, handelingen en opdrachten weet hij de gemêleerde schoolklas binnen enkele dagen om te vormen tot een strakke eenheid. Het project van Wenger neemt serieuze vormen aan wanneer de groep zich profileert onder de naam Die Welle. De groep manifesteert zich, zonder medeweten van Wenger, ook buiten school als een steeds agressiever wordende beweging waar inmiddels de nodige vraagtekens bij rijzen. Terwijl Wenger denkt zijn experiment nog in de hand te hebben, is er buiten hem om een mechanisme in werking gezet dat volledig escaleert. Met alle tragische gevolgen van dien.

Het met een Emmy award onderscheiden The Wave staat bij iedereen die de film heeft gezien in het geheugen gegrift. De Tv film van Alex Grasshoff uit 1981 naar een verhaal van Ron Jones toonde hoe leraar Bruce Davison een doorsnee Amerikaanse schoolklas transformeert om zijn verhaal over Nazi Duitsland kracht bij te zetten. De leerlingen vervallen al snel tot wandaden uit naam van de groep. De film werd in de loop der jaren op talloze scholen vertoond en werd zo opgenomen in een soort van collectief bewustzijn. Voor degenen die The Wave ooit ergens zagen heeft Die Welle dan ook weinig nieuws te bieden.

Dat het verhaal zich deze keer in Duitsland afspeelt werkt op meerdere niveau´s. Enerzijds is er de scherpe kant omdat Duitsland als geen ander land in de twintigste eeuw kennismaakte met de uitwassen van een dictatoriaal regime. Anderzijds maakt dat aspect de film ook onwaarschijnlijker. Het gaat allemaal wel heel erg snel. Onder de Duitse leerlingen zal er immers, meer dan bij hun Amerikaanse collega´s in het origineel, een snellere herkenning en besef zijn van wat er zich in de klas afspeelt. De uniformiteit, het logo en de begroeting liggen er in een land met een recent Nazi verleden zo dik bovenop dat het een klein wonder mag heten dat slechts één van de leerlingen zich verweert tegen Die Welle. Op krampachtige en daardoor nogal onwaarschijnlijke wijze wordt er zelfs door haar geen enkele keer rechtstreeks verwezen naar het Duitsland onder Hitler. En vreemd genoeg valt wel het woord fascisme.  Was de naam Hitler wel uitgesproken dan was Die Welle waarschijnlijk snel verdwenen.

De boodschap van regisseur Dennis Gansel is nobel maar door deze omissie erg kort door de bocht. Dat een klas, die weet met welk vak het bezig is, zich zo snel en makkelijk laat verleiden tot rechts extreme wandaden is wat curieus. Daarbij is er de obligate, onopvallende sul die zich nu ineens waar kan maken, een plaats heeft in de groep en daarin volledig doorslaat.

Voor een publiek dat The Wave nooit heeft gezien is Die Welle een interessante film, die vooral voor jongeren een educatieve boodschap heeft. Toch geniet het origineel de voorkeur. Door de hierboven beschreven kritische kanttekeningen openbaart Die Welle zich net iets te onwaarschijnlijk om echt impact te maken. En dat terwijl de materie op ware gebeurtenissen gebaseerd is. Maar het zijn nu juist de geraffineerde nuances die het verschil maken.     

Constant Hoogenbosch
©Movie Machine 2008