Met de release van Les Diaboliques en Wages of Fear (Le Salaire de la Peur) van Henri Georges Clouzot verschijnen er twee DVD titels die niet mogen ontbreken in de collectie van de rechtgeaarde filmliefhebber.

Clouzot, die ook wel eens de Franse Hitchcock genoemd werd, liet toen hij in 1977 op 70-jarige leeftijd overleed een prachtig oeuvre na. Hij begon zijn loopbaan als schrijver van scenario’s maar leverde in 1942 zijn regiedebuut met L’Assassin habite... au 21. Zijn tweede film, Le Corbeau uit 1943, pakte uit als een waar meesterwerk van suspense waarin een anonieme brievenschrijver een klein Frans stadje helemaal op zijn kop zet door beschuldigingen en insinuaties.

De twee films die Clouzot zijn internationale faam gaven waren Le Salaire de la Peur ofwel Wages of Fear (1953) en Les Diaboliques (1955). In beide films zien we een meer dan vakkundige opbouw van de spanning op een wijze die inderdaad overeenkomsten vertoond met het werk van Hitchcock. Maar Clouzot had een aanmerkelijk serieuzere toon in zijn films en er was weinig ontspanning door een humoristische kwinkslag in de geest van Hitchcock. Toch zag Hitchcock Clouzot wel degelijk als een ‘concurrent’ als het ging om de titel master of suspense.

Clouzot was erin geslaagd om de filmrechten van de roman "Celle qui n'était plus" (She Who Was No More) Pierre Boileau en Thomas Narcejac, waar Les Diaboliques op gebaseerd werd, voor de neus van Hitchcock weg te kopen. De beide schrijvers zouden speciaal voor Hitchcock nog wel "D'Entre les Morts" (From Among the Dead) schrijven dat hij in 1958 verfilmde als Vertigo.

Met zijn latere Psycho probeerde Hitchcock Clouzot’s Les Diaboliques voorbij te streven in spanning. Dat lukte Hitchcock maar dat maakt Les Diaboliques zeker geen mindere film. De film is duidelijk het geesteskind van een regisseur die toch net weer even anders tegen spanning aankeek dan Hitchcock.

Les Diaboliques

In Les Diaboliques, die in Nederland als Diabolique uitgebracht wordt op DVD, zien we de onnavolgbare Simone Signoret als lerares Nicole, die ook de maîtresse is van een bruut schoolhoofd, gespeeld door Paul Meurisse. Samen met zijn breekbare echtgenote Christina, gespeeld door Clouzot’s echtgenote Vera Clouzot, spant Nicole samen om hem te vermoorden. Het zou de plot geen eer aan doen wanneer we hier meer details prijsgeven maar de zaken pakken heel anders uit dan de toeschouwer doet vermoeden. 

Henri-Georges Clouzot's moordmysterie is zondermeer een meesterwerk van suspense tegen de achtergrond van een vlijmscherpe en complexe plot, die nergens absurd wordt en daaruit veel van zijn kracht haalt. Naast het brengen van een zinderende spanning toonde Clouzot met zijn thriller ook te beschikken over verregaande psychologische inzichten en de werking van de mens. Die inzichten zien we ook terug in de acteursregie. Het trio van Meurisse, Signoret en Clouzot levert hoogstaande en vooral geloofwaardige acteerprestaties af.
Samen met de effectieve cameravoering van Armand Thirard leverde Clouzot met Les Diaboliques in zwart wit een prachtige en vooral sfeervolle film noir thriller af. De remake die in 1996 verscheen met Sharon Stone, Isabelle Adjani en Chazz Palmintieri was bijna een belediging voor Clouzot’s origineel. 

Le Salaire de la Peur  

Ook de voorganger van Les Diaboliques, Le Salaire de la Peur ofwel The Wages of Fear, zou in 1977 een remake krijgen met William Friedkin’s Sorcerer. Deze remake pakte in ieder geval aanmerkelijk beter uit dan Diabolique.

De verschillen tussen Le Salaire de la Peur en Les Diaboliques zijn groot en toch is de hand van Clouzot onmiskenbaar aanwezig. In beide gevallen brengt hij een beklemmende spanning die de toeschouwer naar de keel grijpt maar werkt deze op heel verschillende wijzen uit. Het claustrofobische van de kostschool in Les Diaboliques staat tegenover het wijde land van de woestijn in Le Salaire de la Peur en toch zijn beide films beklemmend.

Clouzot wilde zijn film aanvankelijk in Spanje opnemen maar hoofdrolspeler Yves Montand weigerde in Spanje te werken omdat daar op dat moment de fascistische dictator Francisco Franco nog aan de macht was. Clouzot verlegde daarop de opnames, die negen weken zouden duren, naar het zuiden van Frankrijk maar werd geplaagd door tegenslagen. Het doorgaans droge gebied werd nu ineens geteisterd door zware regenval. Sets spoelden weg, decors begaven het, Clouzot brak zijn enkel en zijn vrouw Vera, die ook meespeelde in de film, werd ziek. De opnames waren eind augustus begonnen maar eind november waren ze nog niet rond. Terwijl de filmproductie zijn budget inmiddels met 50 miljoen francs was overschreden werd de productie door de naderende winter eind november stilgelegd. De tweede helft van de film werd pas een half jaar later afgerond. De moeite had zich wel geloond want Clouzot was de eerste die met zijn film zowel de Gouden Palm in Cannes als de Gouden Beer in Berlijn won.

Voor Le Salaire de la Peur ofwel Wages of Fear baseerde Clouzot zich op de roman Wages of Fear van Georges Arnaud. In een niet nader genoemd land ergens in Zuid-Amerika hangen vier mannen wat rond in een verpauperd plaatsje. Ze worden door de plaatselijke oliemaatschappij geronseld om een levensgevaarlijke opdracht uit te voeren. Er is een hevige brand uitgebroken bij de olieboortorens die inmiddels tot een waar inferno is geworden. De enige manier om de brand onder controle te krijgen is door de boel op te blazen. Daarvoor moeten twee vrachtwagens met het hoogst instabiele en explosieve nitroglycerine door een onherbergzaam gebied gereden worden. De vier nemen de opdracht aan en beginnen aan de tocht van 300 mijl maar dat ze niet allemaal de plaats van bestemming zullen halen is wel duidelijk.

Met Wages of Fear en Les Diaboliques zien we twee toppers uit het oeuvre van Henri Georges Clouzot, die door hun leeftijd op een prettige wijze gedateerd zijn maar nog zeker hun kracht niet verloren hebben.

Les Diaboliques
Regie: Henri-Georges Clouzot
Hoofdrollen: Simone Signoret, Vera Clouzot, Paul Meurisse
Beeld: 4:3 fullframe
Geluid: Stereo

Wages of Fear
Regie: Henri-Georges Clouzot
Hoofdrollen: Yves Montand, Vera Clouzot, Peter van Eijk, Charles Vanel., 
Beeld: 4:3 fullframe
Geluid: Stereo

Constant Hoogenbosch
©Movie Machine 2006