Naar een film van Alex van Warmerdam kijkt een vaste schare van liefhebbers altijd weer reikhalzend uit. De eigenzinnige filmmaker heeft door zijn scenario’s en beeldtaal een heel eigen plaats in de Nederlandse film verworven. Ober is daarop geen uitzondering. Ober is een welhaast Philip Kaufman-achtig spel waar realiteiten elkaar kruisen met de licht absurdistische inslag van Van Warmerdam. 

Het leven van ober Edgar, gespeeld door Alex van Warmerdam, ziet er niet erg rooskleurig uit. Het restaurant waar hij werkt loopt niet al te best, zijn vrouw Ilse is chronisch ziek en uit de buitenechtelijke relatie haalt hij ook niet veel meer dan een oppervlakkige seksuele bevrediging. Daarnaast wordt hij geterroriseerd door zijn buren en heeft hij schoon genoeg van de lastige en brutale klanten die hem het bloed onder de nagels uit halen.
De maat is vol voor Edgar en hij gaat letterlijk verhaal halen bij Herman, de man die hem schrijft. Edgar stormt het appartement van Herman binnen en geeft blijk van de onvrede met zijn leven. Hij wil een nieuwe vriendin, hij wil nieuwe buren en hij wil zich niet meer door zijn klanten als een voetveeg laten behandelen. En bovenal moet Herman hem niet langer als een sukkel afschilderen. ‘Dat is beter voor het verhaal.’ Herman krabt zich achter de oren en vraagt zich af waar Edgar zich mee bemoeit. Hij is immers slechts een fictieve vrucht van zijn pen maar Herman wil Edgar toch een beetje tegemoet komen. Maar dan moet hij hem voortaan wel met rust laten.
En inderdaad, het leven van Edgar neemt een radicale wending. Zij hele privé-sfeer staat op z’n kop maar als hij in het restaurant door dezelfde lastige klanten op de proef wordt gesteld heeft hij opnieuw nauwelijks weerwoord en eindigt hij bewusteloos in het aquarium. Woedend stapt Edgar weer naar Herman. Die is alleen deze keer niet zo vergevingsgezind en stuurt Edgar met een duidelijke waarschuwing de deur uit. Dat Suzie, de vrouw van Herman, zich steeds nadrukkelijker met het verhaal gaat bemoeien maakt het leven van Edgar er zeker niet beter op. Edgar valt van de ene ramp in de andere waarbij Herman en zijn Suzie de touwtjes in handen hebben. Het is nog maar de vraag of er voor Edgar nog een happy end in zit.

De plot geeft al weer dat Van Warmderdam speelt met feit en fictie waarbij de protagonist verhaal gaat halen bij de deus ex machina in de gestalte van schrijver Herman. Het contrast met Van Warmerdam’s vorige film ‘Grimm’ (2003) is aanzienlijk maar desondanks blijft zijn hand onmiskenbaar. Tegenover het dialoogarme Grimm staat de spraakwaterval van Ober die zorgt voor een heerlijk hilarisch verbaal vuur. De wisselwerking tussen Edgar en zijn schepper is pittig waarbij het feitelijk zijn vrouw Suzie is die zorgt voor de voorvallen en verhaalwisselingen die Edgar’s leven tot zo’n bende maken. Edgar is letterlijk tot op de letter overgeleverd aan de grillen van Suzie en dat maakt zijn leven grillig tot het punt van onleefbaarheid. En daarmee wordt de tragiek in het leven van Edgar ook pas echt duidelijk. Hoe meer hij wil veranderen, hoe meer hij in de war stuurt. Is dit een boodschap om het leven te nemen zoals het is en er dan het beste van te maken? Het heeft er alle schijn van en zo glimt er achter het bizarre, absurde uitgangspunt misschien ook wel een hele mooie boodschap. 

Naast een gedegen en fris scenario is de hand van Van Warmerdam ook weer herkenbaar in de fijne aankleding van de film en de wijze waarop zijn camera een en ander in beeld brengt. En toch hebben de films van Van Warmerdam iets ontastbaars, een bijna ongrijpbare sfeer die zich bij nadere beschouwing openbaart in het inzetten van totaalshots waarbij de spelers deel uit maken van de sfeer die hen omringt. 
Ober is zesde film van Alex van Warmerdam en hij zet een lijn van geslaagde films voort. Hij is er meer dan het bewijs voor dat kunstzinnige en goed doorwrochten films ook heel toegankelijk kunnen zijn voor een breed publiek. Kortom een topper van Nederlandse bodem.

Constant Hoogenbosch
©Movie Machine 2006