‘Now the circle is complete.’ Dat sprak Darth Vader in de allereerste Star Wars in 1977. De woorden zijn direct toepasbaar op de langverwachte grande finale van de Batman trilogie van Christopher Nolan. En een grande finale is het geworden. Nolan presenteert een waardig slot dat de superhelden film zelfs na The Dark Knight naar een nog hoger plan tilt.
Acht jaar na de gebeurtenissen in The Dark Knight behoort de zware criminaliteit in Gotham City door de Dent Act vrijwel tot het verleden. Batman heeft zich al jaren niet meer laten zien en is een schim uit een verleden die de stad het liefst wil vergeten. Zeker omdat Batman nog steeds als schuldige wordt gezien van de dood van held Harvey Dent. Na al die jaren meent commissaris Gordon dat het tijd is om schoon schip te maken en Batman in ere te herstellen. Die kans wordt hem ontnomen wanneer onder de straten van Gotham een nieuwe dreiging sluimert. Naast een gewiekste dievegge in een strak zwart katachtig kostuum werkt de niets en niemand ontziende terrorist Bane aan een meesterplan dat heel Gotham op zijn knieën zal brengen. Het wordt tijd voor Batman om de strijdbijl wederom op te pakken. Maar is Batman wel opgewassen tegen de keiharde, door en door getrainde en meedogenloze Bane?
Plot capriolen
Hoe breng je een trilogie tot een goed einde die met de beide eerste delen de lat bijzonder hoog heeft gelegd? Het is een vraag die Christopher Nolan zichzelf zonder twijfel vele malen heeft gesteld. Het antwoord is verbluffend. Christopher Nolan, David S. Goyer, Jonathan Nolan schreven een innemend scenario dat elementen uit de eerste twee films samenbrengt. Daarnaast verweven ze op intelligente wijze verschillende verhaalelementen uit de talloze Batman comics waarin Bane op het strijdtoneel verschijnt. En niet alleen de verhalen waarin Bane een robbertje vecht met Batman. Ook de achtergrond en wordingsgeschiedenis neemt Nolan mee en geeft daar een eigen wending aan zodat kenners van de comics niet meteen de hele plot doorgronden. Eerlijk gebiedt wel te zeggen dat kenners van de comic bij een aantal plotwendingen in de film minder verrast zullen zijn en deze zelfs kunnen zien aankomen. Uiteraard gaan we die plotwendingen hier niet weggegeven.
Platgetreden paden
The Dark Knight Rises is met 164 minuten een forse zit. Nolan neemt de tijd om zijn verhaal te ontvouwen en toe te werken naar een monumentale climax. Sommigen zal dat misschien te lang duren. Dat kan, maar de oorzaak ligt dan eerder in het eigen verwachtingspatroon ten aanzien van de superheldenfilm, dan de film zelf. Nolans aanpak is oneigen aan de superheldenfilm en daarin schuilt nu juist het venijn. Hij doorbreekt de platgetreden narratieve structuren van de superheldenfilm en benadert de materie op serieuze wijze als karakterdrama. Dat maakt dat de karakters ondanks het fantastische uitgangspunt menselijk, kwetsbaar en herkenbaar blijven. Kort door de bocht en simpel moet de doorsnee superheldenfilm doorgaans dramatische diepgang ontberen en worden karakters meestal vlak neergezet. Ze beschikken net over genoeg inhoud om het verhaal te sturen. Nolan geeft die inhoud wel aan zijn karakters. Evenals in The Dark Knight zijn er momenten dat je niet eens in de gaten hebt dat je naar een film zit te kijken waar de hoofdpersonages zich in uitzinnige kostuums hijsen. Nolan zet de met The Dark Knight ingeslagen weg consequent en vol overtuiging voort. Het verhalende middendeel van de film is de stilte voor de storm, het moment waarbij de zee zich bij een tsunami terugtrekt om vervolgens met een allesverwoestende golf terug te keren.
Aandoenlijk
Met drie vertolkingen als Bruce Wayne alias Batman is Christian Bale tot op heden de enige acteur die de rol van Batman drie maal speelde in een live action speelfilm. Het slot van de trilogie geeft hem als acteur meer ruimte om dieper in het karakter van Bruce Wayne te tasten. Bij aanvang van The Dark Knight Rises is Bruce een fysiek en mentaal gebroken kluizenaar die ver uit het zicht in een afgesloten vleugel van Wayne Manor woont. Noodzaak brengt hem terug in het Batman pak. Bale zet de innerlijke strijd met zijn alter ego voort en voegt daar in deze derde film een flinke dosis pathos aan toe. Het dubbelleven wordt hier op de spits gedreven. Zeker wanneer Bruce besluit wederom de strijd met het kwaad aan te gaan en butler Alfred zijn zegje doet in een aandoenlijke maar oprechte scene. De rol van Michael Caine als Alfred is in deze film kleiner, maar wel smaakvol en van groot belang voor dit laatste deel van de trilogie.
Geen Catwoman, wel Blake en Gordon
In een interview gaf Christopher Nolan aan dat Anne Hathaway de rol van Selina Kyle zo goed neerzet, dat het spinoff film waard is. In de film wordt Hathaway nergens Catwoman genoemd. Een detail waarmee Nolan de comic achtergrond nog iets verder loslaat en gaat voor realisme. Dat doet hij ook in de verdere vormgeving van het karakter, waarbij de rol van Kyle voortdurend in het midden gehouden wordt. Ze is geen handlanger van Bane, wat je wel zou verwachten, maar toch zijn er dubbele bodems en valkuilen die haar ondoorgrondelijk maken. Waar Michelle Pfeiffer op heerlijk schmierende wijze een krankzinnige femme fatale neerzette, is Hathaway een beschadigde persoon die enerzijds haar mannetje staat maar naast een strijd in het dagelijkse leven ook een innerlijke strijd met haar geweten voert. Ze mag dan een opportunistische overlever zijn die met het grootste gemak van kamp wisselt, ze heeft toch haar eigen vorm van eergevoel. Dat innerlijke conflict maakt haar tot een interessant karakter in de film en met de visie van Nolan weet je nooit hoe het uitpakt.
Dat geldt ook voor het karakter van John Blake, met trouwe hondenogen gespeeld door Joseph Gordon Levitt. Rond het karakter van John 
Blake werd van meet af aan wild gespeculeerd. Was hij de nieuwe Robin naast Batman? Weinig kans. Christian Bale heeft immers in het verleden laten weten dat hij geen Batman zou spelen als Nolan zou besluiten Robin in de trilogie te introduceren. Daarbij zag Nolan de inbreng van Robin ook niet echt zitten omdat het de donkere toon van de trilogie zou ondermijnen. Wat Nolan wel met John Blake doet verklappen we hier niet, maar zoals in veel gevallen komt Nolan met een trefzekere oplossing op de proppen en maakt van Blake een mooi afgerond karakter. Voor de fanboys maakt hij nog een leuke opmerking over “giant alligators” in de riolen en verwijst daarmee met een knipoog naar schurk Killer Croc uit de Batman comics. Het is commissaris Gordon (Gary Oldman) die in de trouwe en goudeerlijke John Blake een protégé ziet. Oldman zet ook nu weer zijn beste beentje voor als de trouwe diender met eelt op zijn ziel.
Bane
Na het uitstekende optreden van wijlen Heath Ledger als Joker in The Dark Knight rees de vraag welke schurk dat zou kunnen evenaren of overtreffen. Nolan was zich terdege bewust van de zware taak van de opvolging van Ledgers Joker. Bane is een goede keuze geworden. Nolan introduceert hem in het zo zorgvuldig gecreëerde Batman universum en maakt hem niet tot een kopie van de Joker. Met Bane word Batman zowel mentaal als fysiek op de proef gesteld door een pragmatische en doelbewuste terrorist die zich door niemand opzij laat zetten. Dat toont zich prachtig in de knokpartijen tussen Batman en Bane. Waar Batman toch nog de ‘verfijnde’ kunst van de martial arts hanteert, is Bane een oerkracht die met het brute geweld en incasseringsvermogen van een straatvechter klappen uitdeelt.vertreffen. Nolan koos voor de robuuste Bane, in de comics degene die Batman op de knieën krijgt en zelfs zijn rug breekt. Nolan volgt de comic door Bane neer te zetten als een bijzonder intelligente, maar ook fysiek overweldigende bad guy. Dat in tegenstelling tot de stompzinnige en hersenloze weergave van Bane door Jeep Swenson in Batman & Robin van Joel Schumacher. In de comics heeft Bane fysiek meer weg van de Hulk en pompt zijn lichaam vol met een drug die zijn spierkracht nog eens opvoert. Daar heeft Nolan niet voor gekozen. Het masker van Bane heeft een andere functie.
Bane wordt op knappe wijze vertolkt door Tom Hardy, die een flink deel van zijn gezicht achter een masker heeft zitten. De priemende ogen en het angstaanjagend triomfantelijke accent die Hardy inzet, maken hem tot een schurk van formaat. Letterlijk, wanneer we zijn fysieke voorkomen meerekenen. Hardy liet in Bronson en The Warrior al zien dat hij fysiek zijn mannetje kan staan en maakt met zijn uitstekende acteerprestatie Bane tot een karakter van vlees en bloed.
In zijn kruistocht tegen Gotham City en Batman geeft Bane een vette knipoog naar de rotzooi in de financiële wereld en de onvrede onder het volk wanneer hij een agressieve variant van de Occupy beweging introduceert. Als hij Gotham binnenmarcheert is zijn eerste doel de beurs van Gotham City en roept op tot anarchisme, de verrijzenis van het volk en het neerhalen van de stinkrijke bovenlaag. Slimme zet van Nolan, want op dat moment begin je bijna sympathie te krijgen voor Bane! Daar komt weldra verandering wanneer de ware agenda van Bane duidelijk wordt. Dan het is tijd voor Batman om in te grijpen en toe werken naar een climax van formaat.
Grande Finale
Christopher Nolan is de eerste regisseur die een complete Batman filmtrilogie op zijn naam zet. Zijn visie op de aanpak van superheldenfilm is revolutionair te noemen. Na de eerste twee zeer succesvolle films is The Dark Knight Rises inderdaad de grande finale waarop iedereen heeft gehoopt. Het spektakel dat cameraman Wally Pfister vastlegt in een smaakvolle combinatie van 35 en 70 mm en IMAX is om je vingers bij af te likken. En daar is geen 3D voor nodig. Tel daarbij de pompende score van Hans Zimmer en het plaatje is compleet.
Volgens Gary Oldman vertrouwde Christopher Nolan de acteurs alleen verbaal de verwikkelingen en het einde van de trilogie toe om lekken te voorkomen. Lekken van het einde was absoluut destructief geweest voor The Dark Knight Rises. Het is de climax van verschillende verhaallijnen die Nolan met interessante openbaringen aan elkaar knoopt, de fans dat geeft waar ze op hebben gewacht en met een meer dan bevredigende slotakte komt die de cirkel werkelijk rond maakt.
The Dark Knight Rises is de conclusie van zonder twijfel de beste superhelden trilogie aller tijden. Wanneer we de drie films aaneensluitend bekijken tekent zich een epos van monumentale omvang af. Nolan heeft twee belangrijke punten geformuleerd. Allereerst dat films over superhelden niet gemaakt hoeven te worden voor puberende tieners, die na twee minuten zonder actie al de aandacht verliezen. Ten tweede laat Nolan zien dat je fantastische materie ook vanuit een realistische en volwassen invalshoek kunt benaderen en naast indrukwekkende actiescènes ook ruimte kunt maken voor een gedegen plot met evenzo gedegen karakters. Dat is de triomf die Nolan na drie Batman films op zijn naam kan zetten.
©Movie Machine 2012
Constant Hoogenbosch
